Γρεβενά

Δύναμη στον εναλλακτικό τουρισμό

Πυκνά δάση, παραδοσιακά χωριά, εντυπωσιακά φαράγγια, πηγές, ποτάμια και ο εθνικός δρυμός της Πίνδου με τη Bάλια Kάλντα να γοητεύει τους επισκέπτες της. Aυτά είναι λίγα μόνο από τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν το μωσαϊκό των Γρεβενών. Σημαντική είναι και η παρουσία της πρωτεύουσάς τους στο Bυζάντιο, την Tουρκοκρατία και την Kατοχή. Tέλος, στο χιονοδρομικό κέντρο Bασιλίτσα θα απολαύσετε σκι και άλλα χειμερινά σπορ, ενώ ο Aλιάκμονας σας περιμένει για να επιδοθείτε σε ράφτινγκ και κανόε-καγιάκ.

ΓΡΕΒΕΝΑ

Πρωτεύουσα του νομού, χτισμένη στη θέση της αρχαίας Ελιμιώτιδος ή Ελιμαίας, σε μια κατάφυτη περιοχή όπου κυλάει ο Γρεβενίτης, παραπόταμος του Αλιάκμονα. Τα Γρεβενά απέχουν 417 χλμ. από την Αθήνα και 193 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη και οι κάτοικοί τους ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Στα βυζαντινά χρόνια ήταν εμπορικό κέντρο, ενώ επί τουρκοκρατίας και κατά τη γερμανική κατοχή κέντρο αντίστασης, οπότε καταστράφηκε από τους Γερμανούς. Έτσι τα κτίρια δεν παρουσιάζουν δείγματα παλιάς αρχιτεκτονικής, όπως των γύρω πόλεων της Δυτικής Μακεδονίας. Στην κεντρική πλατεία της πόλης βρίσκονται οι προτομές του Μητροπολίτη Αιμιλιανού και του ήρωα της Επανάστασης Θεόδωρου Ζιάκα, καθώς και τα κανόνια της Επανάστασης του 1854. Αξίζει να επισκεφθείτε τη Συλλογή Αρχαίων Ευρημάτων, στο γυμνάσιο της πόλης και την Μητρόπολη, στην οποία λειτουργεί ένα μικρό μουσείο εκκλησιαστικών κειμηλίων. Στο αρχαίο τύπου θέατρο της πόλης, στην περιοχή Καστράκι, δίνονται συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις από το θέατρο Βόρειας Ελλάδας και εμφανίζονται ελληνικά και ξένα φολκλορικά συγκροτήματα στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων, που διαρκούν όλο το καλοκαίρι. Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται δύο εμπορικά πανηγύρια, το ένα το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου και το άλλο τον Οκτώβριο, ενώ οι Απόκριες γιορτάζονται με ιδιαίτερο τρόπο και πολύ κέφι, με τα <<Λογκατσάρια>>.

Αξιοθέατα – Μουσεία

Ο εθνικός δρυμός της Πίνδου, που περιλαμβάνει τη <<Βάλια Κάλντα>> -στα βλάχικα σημαίνει <<ζεστή κοιλάδα>>-, το Αρκουδόρεμα και τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι. Η περιοχή είναι κατάφυτη από μαυροπεύκα, οξυές και ρόπμολες και αποτελεί βιότοπο της καφετιάς αρκούδας και σπανίων ειδών αρπακτικών πουλιών. Το τοπίο είναι εντυπωσιακό με πολλές εναλλαγές και προκαλεί για εξερεύνηση, πάντα όμως με σεβασμό στη φύση.

ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ

Μικρό γραφικό χωριό, 22 χλμ. δυτικά των Γρεβενών, στο οποίο δίδαξε ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Σύμφωνα με την παράδοση, το χωριό δημιουργήθηκε από Ηπειρώτες, που έφτασαν εδώ κυνηγημένοι από Αλβανούς. Ένα ρέμα χωρίζει τον Άγιο Κοσμά από τον οικισμό Εκκλησιές, με κεραμοσκέπαστα σπιτάκια που ξεφυτρώνουν ανάμεσα στα δέντρα. Αξίζει να επισκεφθείτε τις εκκλησίες του Αγ. Νικολάου, των Εισοδίων της Θεοτόκου και της Αγ. Τριάδας, στην άνω εκκλησία, όπου βρίσκεται και η εικόνα του Σταυρού, αφιερωμένη στο σταυρό που χάρισε στους κατοίκους του χωριού ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Πανηγύρι γίνεται στις 26 Ιουλίου, της Αγ. Παρασκευής, με μεγάλο παραδοσιακό γλέντι στην πλατεία του χωριού. 

ΔΕΣΚΑΤΗ

Όμορφη κωμόπολη, που είναι χτισμένη στη νότια πλαγιά των Καμβουνίων (σε υψόμετρο 860 μ.), 60 χλμ. νοτιοανατολικά των Γρεβενών. Είναι η δεύτερη σε μέγεθος πόλη του νομού και εμπορικό και αγροτικό κέντρο. Βρίσκεται σε περιοχή με πλούσια βλάστηση και κοντά της, πίσω από το βουνό Τρέτιμο, κυλάει ο Αλιάκμονας. Αξίζει να επισκεφθείτε το μοναστήρι της Ευαγγελιστρίας (17ου αι.) και το σπήλαιο, στην τοποθεσία Αγ. Παρασκευή, και να απολαύσετε την υπέροχη θέα από την περιοχή που βρίσκονται τα γραφικά ξωκλήσια του Αγ. Αχιλλείου (στο Τρέτιμο) και του Προφήτη Ηλία (στην κορυφή Πρίονος) και το ορειβατικό καταφύγιο (στην περιοχή Βουνάσα).

Κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών διοργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις, που περιλαμβάνουν παραδοσιακή μουσική, χορευτικά συγκροτήματα, θεατρικές παραστάσεις από τα περιφερειακά θέατρα Θεσσαλίας και Βόρειας Ελλάδας.

ΖΙΑΚΑΣ

Παραδοσιακό χωριό, χτισμένο στους πρόποδες του Όρλιακα, σε υψόμετρο 900 μ., 23 χλμ. δυτικά των Γρεβενών. Είναι πατρίδα του ήρωα της επανάστασης του 1821 Θεόδωρου Ζιάκα, από τον οποίο πήρε το όνομά του. Βρίσκεται σε μία πανέμορφη περιοχή, με πλούσια πανίδα και χλωρίδα και πολλές πηγές, εντυπωσιακά γεφύρια και σπήλαια. 4 χλμ. νότια βρίσκεται το Σπήλαιο, ένας γραφικός οικισμός με μεγάλη ιστορία, χτισμένος πάνω σε βράχο. Στην περιοχή αξίζει να επισκεφθείτε τη μονή της Κοίμησης της Θεοτόκου, τα ερείπια οχυρώσεων του 1633 και το όρος Όρλιακας, περιοχή που χαρακτηρίζεται για το ιδιαίτερο φυσικό κάλλος της. Το εντυπωσιακό φαράγγι με το τοξωτό γεφύρι είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του χωριού.

ΚΗΠΟΥΡΕΙΟ

Γραφικό χωριό με πλούσια βλάστηση, πηγές και παλιές πέτρινες βρύσες, 22 χλμ. νοτιοδυτικά των Γρεβενών. Πήρε το όνομά του από τους κήπους που υπήρχαν στην περιοχή. Αξίζει να επισκεφθείτε την πέτρινη γέφυρα του Σπανού –που κατασκευάστηκε το1864 στον ποταμό Βενέτικο και βρίσκεται πάνω σε παλιό, λιθόστρωτο δρόμο που συνέδεε τη Μακεδονία με την Ήπειρο- και το μοναστήρι της Παναγιάς της Γόργιανης. Της Αγ. Παρασκευής γίνεται στο χωριό πανηγύρι και τριήμερο γλέντι (25-27 Ιουλίου), με ψητά αρνιά και παραδοσιακή μουσική

ΚΡΑΝΙΑ

Ορεινό χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 960 μ. Βρίσκεται 34 χλμ. νοτιοδυτικά των Γρεβενών, κοντά στον εθνικό δρυμό της Πίνδου. Η φυσική ομορφιά της περιοχής και το πολύ καλό κλίμα ελκύει κάθε καλοκαίρι μεγάλο αριθμό επισκεπτών στην Κρανιά. Αξίζει να επισκεφθείτε τις παλιές εκκλησιές των Αγ. Πάντων και της Αγ. Παρασκευής. Στην Κρανέα γίνεται παραδοσιακό πανηγύρι στις 15 Αυγούστου, της Παναγίας. Την πρώτη Κυριακή μετά το Δεκαπενταύγουστο γίνεται γλέντι, που διοργανώνει ο Πολιτιστικός Σύλλογος, με φαγητό και μουσική.

ΜΕΓΑΡΟ

Ένας από τους μεγαλύτερους και ζωντανότερους οικισμούς του νομού, που βρίσκεται 20 χλμ. βορειοδυτικά των Γρεβενών. Χτισμένο σε υψόμετρο 960 μ. προσφέρει υπέροχη θέα προς τη Βασιλίτσα και το Σμόλικα. Αξίζει να εξερευνήσετε την περιοχή, με τα δάση Μπακαρέλλα και Τζιόρκας, τις πηγές, το παλιό πέτρινο γεφύρι του Κάστρου και το ανεξερεύνητο ακόμη σπήλαιο <<Κούφια Πέτρα>>. Αν βρεθείτε στο Μέγαρο Πρωτοχρονιά, μη χάσετε τα Ρογκατσάρια, τοπικό έθιμο σύμφωνα με το οποίο οι νέοι του χωριού ντύνονται οι μισοί  με φουστανέλες και οι μισοί Τούρκοι και μετά από <<μάχη>>, οι Τούρκοι πιάνονται πάντα αιχμάλωτοι. Τριήμερο πανηγύρι γίνεται στη γιορτή της Παναγιάς το Δεκαπενταύγουστο.

ΠΑΛΙΟΥΡΙΑ

Ορεινό χωριό με αξιόλογες παλιές εκκλησιές και πολλά μοναστήρια, που βρίσκεται 47 χλμ.. νοτιοανατολικά των Γρεβενών. Σε απόσταση 2,5 χλμ. περνάει ο Αλιάκμονας, δημιουργώντας ένα πανέμορφο τοπίο. Δίπλα στο ποταμό, βρίσκεται το μοναστήρι του οσίου Νικάνορος Ζάβορδας, που ιδρύθηκε το 1543. Θυμίζει μικρό κάστρο, με πολεμίστρες, ζεματίστρα και παρατηρητήριο, για να προστατεύεται από τους επιδρομείς. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες της μονής, ενώ εδώ ανακαλύφθηκε το 1959 χειρόγραφος κώδικας που περιείχε το λεξικό του Πατριάρχη Φωτίου (820-891), ο οποίος φυλάσσεται στο σκευοφυλάκιο της μονής, μαζί με παλιά λειτουργικά σκεύη και άλλους αξιόλογους κώδικες.Στο μοναστήρι δεν επιτρέπεται η είσοδος σε γυναίκες. Αξίζει να επισκεφθείτε την εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, που έχει χαρακτηριστεί αρχαιολογικό μνημείο, και το βυζαντινό μοναστήρι της Παναγιάς της Ευαγγελίστριας, με ξυλόγλυπτο τέμπλο και αγιογραφίες 16ου  και 17ου αι., που βρίσκεται στην κορυφή της Βουνάσας (υψόμετρο 1.528μ.) – η θέα από κει είναι υπέροχη.

Επίσης, το ελατόδασος στην περιοχή Ξηρολίμνη της Βουνάσας, με τις πηγές και την πέτρινη βρύση. Πανηγύρι γίνεται στο χωριό στις 26 Οκτωβρίου, του Αγ. Δημητρίου.

ΠΕΡΙΒΟΛΙ

Ορεινό θέρετρο με τουριστική υποδομή, χτισμένο σε υψόμετρο 1.380 μ., 45 χλμ. νοτιοδυτικά των Γρεβενών. Συγκεντρώνει αρκετούς τουρίστες χάρη στην ομορφιά του τοπίου και την κοντινή του απόσταση με την Βάλια Κάλντα –πυρήνα του εθνικού δρυμού της Πίνδου- και το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας.

Επισκεφθείτε την εκκλησία του Αγ. Νικολάου (13ου αι.) όπου σώζεται τμήμα από καλντερίμι βασιλικής στράτας των Ρωμαίων που ένωνε την Ελλάδα με την Ευρώπη και του Αγίου Γεωργίου (18ου αι.), με ξυλόγλυπτο τέμπλο, όπου σώζονται παλιές εικόνες και αγιογραφίες και το Ευαγγέλιο (1500). Αξίζει να παρακολουθήσετε κάποια από τα παραδοσιακά πανηγύρια και γιορτές, που γίνονται στο χωριό, με τοπικό χρώμα: του Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου),  της Αγ. Παρασκευής (26 Ιουλίου), της Παναγιάς (8 Σεπτεμβρίου) και τη <<Συνάντηση των Βλάχων>>, το καλοκαίρι.

ΠΟΛΥΝΕΡΙ

Γραφικό χωριό, χτισμένο σε υψόμετρο 560μ., 28 χλμ. νοτιοδυτικά των Γρεβενών. Τα ποτάμια που κυλούν κοντά του –ο Βενέτικος και το ρέμα Ποταμούλι- και οι πολλές πηγές της περιοχής έδωσαν το όνομά του στο χωριό.

Υπέροχη είναι η θέα στη Βασιλίτσα και τα δάση της περιοχής από την όμορφη πλατεία του χωριού, με τον αιωνόβιο πλάτανο και τα παραδοσιακά καφενεία. Αξίζει να επισκεφθεί κανείς την τοποθεσία Καστρί όπου σώζονται ερείπια αρχαίου οικισμού και νεκροταφείο και τον καταρράκτη στην τοποθεσία Χάνι Λόλα. Επίσης, την εκκλησία της Αγ. Παρασκευής (2 χλμ. βόρεια) –κτίσμα του 1600 με πέτρινο εικονοστάσι 100 ετών- και το ναό των Αγ. Θεοδώρων (3 χλμ. βόρεια) – χτισμένο με ογκόλιθους μέσα στον αρχαιολογικό χώρο του κάστρου.

Μεγάλο πανηγύρι γίνεται στις 26 Ιουλίου, στη γιορτή της Αγ. Παρασκευής.

ΣΑΜΑΡΙΝΑ

Βρίσκεται μέσα σε πυκνή και άγρια βλάστηση, με πολλά τρεχούμενα νερά, στην πλαγιά του Σμόλικα (υψόμετρο 1.450 μ.), 56 χλμ. δυτικά των Γρεβενών. Είναι ιδανικό μέρος για όσους αγαπούν την ησυχία και την φύση, την οποία θα απολαύσει πραγματικά κανείς στο ρέμα της Βάλια Κίρνα –που σε κάποιο σημείο σχηματίζει πανέμορφους καταρράκτες-, τις δρακόλιμνες, το μεγάλο καταρράκτη του Σμόλικα και το δάσος Κιούριστα με την πηγή της κυράς. Αξίζει να επισκεφθείτε το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Μεγάλη Παναγία), με το αριστοτεχνικά σκαλισμένο ξύλινο τέμπλο και το Αρχαιολογικό-λαογραφικό Μουσείο. Οι παραδόσεις αναβιώνουν στη γιορτή του Κλείδωνα και το πανηγύρι της Παναγίας, με τριήμερο γλέντι το Δεκαπενταύγουστο –το Πάσχα των Σμαριναίων- όπου χορεύουν τον παραδοσιακό χορό <<τσιάτσιο>>.

ΣΜΙΞΗ

Γραφικό ορεινό χωριό, με παραδοσιακά πέτρινα σπίτια, χτισμένο σε υψόμετρο 1.250 μ., 38 χλμ. δυτικά των Γρεβενών. Από εδώ υπάρχει πρόσβαση για το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας, ένα από τα ωραιότερα της Ελλάδας, που κρατάει το χιόνι μέχρι την άνοιξη. Οι επισκέπτες όμως δεν έρχονται εδώ μόνο γι’ αυτό. Αλλά και για το όμορφο χωριό με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια, τις παμπάλαιες πέτρινες βρύσες, την υπέροχη θέα και την εντυπωσιακή φύση τριγύρω. Στη Σμίξη υπάρχουν πολλές εκκλησίες, πολύ παλιές και με μεγάλη ιστορία. Αξίζει να επισκεφθείτε την εκκλησία του Αγ. Αθανασίου (η πρώτη που χτίστηκε στο χωριό) και του Αγ. Νικολάου, που χτίστηκε το 1750 και αγιογραφήθηκε το 1810.

Σπορ στη φύση

Ο νομός είναι ορεινός και προσφέρεται για ορειβασία και σκι, αλλά και κανόε-καγιάκ και ράφτιγκ στον Αλιάκμονα. Καταφύγιο υπάρχει στη Βασιλίτσα, στη θέση Διάσελο (υψόμετρο 1.850 μ.), χωρητικότητας 30 ατόμων και στα Καμβούνια, στη θέση Βουνάσα (σε υψόμετρο 1.500 μ.), χωρητικότητας επίσης 30 ατόμων. Στη Βασιλίτσα βρίσκεται και χιονοδρομικό κέντρο, που διαθέτει 3 πίστες, σχολή σκι και σάλε. Πληροφ. ΧΟΣ Γρεβενών 24620-28602.

Διαδρομή στην ιστορία

Η ιστορία της περιοχής είναι ελάχιστα γνωστή. Μερικά ευρήματα από τις θέσεις Σπήλαιο και Καστρί μαρτυρούν την ύπαρξη προϊστορικών εγκαταστάσεων. Οι ιστορικές πληροφορίες βεβαιώνουν ωστόσο ότι η περιοχή αποτελούσε τμήμα του βασιλείου των Ελιμειωτών, που πέρασε την εποχή του Φιλίππου του Β’ στα χέρια των Αργεαδών της Κάτω Μακεδονίας.

Έτσι ακολούθησε στη συνέχεια την τύχη του Μακεδονικού Βασιλείου.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τα Γρεβενά υπήρξαν ορμητήριο Αρματολών και Κλεφτών. Αλλά και στα χρόνια του Μακεδονικού αγώνα η περιοχή υπήρξε σημαντικό κέντρο Μακεδονομάχων. Τα Γρεβενά ελευθερώθηκαν από τους Τούρκους τον Οκτώβριο του 1912.

Στη διάρκεια της Κατοχής κάηκαν από τους Γερμανούς, όπως και πολλά χωριά του νομού. Στα Γρεβενά, στα χρόνια της γερμανοϊταλικής κατοχής  εγκαταστάθηκε το <<Πριγκιπάτο>> της Πίνδου, κατασκεύασμα των Ιταλών, που ήθελαν να δώσουν υπόσταση στο κράτος των Βλάχων, το οποίο διαλύθηκε με την απελευθέρωση.

Τοπικές γεύσεις

Δοκιμάστε τη σπεσιαλιτέ της περιοχής <<μούρα>> (εντόσθια γεμιστά με τυρί), κεμπάμπ, κοκορέτσι, σπληνάντερο, ψωμί στη σούβλα, πολύ ωραίες πίτες και λαγγίτες (τηγανίτες) και πολύ νόστιμα τυριά (νεβατό και μπατζοτύρι).

Τι να αγοράσετε

Γαλακτοκομικά προϊόντα όπως το τυρί νεβατό και το μπάτζο ή μπατζοτύρι, ορεινά φασόλια γίγαντες, τραχανά σε διάφορες παραλλαγές, αλλά και παραδοσιακά υφαντά και κιλίμια. Φρέσκα γαλακτοκομικά προϊόντα και παραδοσιακά υφαντά και κιλίμια  από τη Βασιλίτσα.

Πώς να φθάσετε

Με λεωφορείο του ΚΤΕΛ από την Αθήνα εκτελούνται καθημερινά δρομολόγιο για τα Γρεβενά μέσω Τρικάλων (417 χλμ.). πληροφορίες, ΚΤΕΛ Αθήνας, τηλ. 210-5126833, Κηφισσού 100. Με λεωφορείο του ΚΤΕΛ από τη Θεσσαλονίκη εκτελούνται δρομολόγια για τα Γρεβενά (193 χλμ.). Πληροφορίες, ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης τηλ. 2310-516104

Εσωτερική συγκοινωνία

Με λεωφορείο του ΚΤΕΛ εκτελούνται δρομολόγια για: Κηπουρειό, Κρνιά, Παλιουριά και Δεσκάτη. Καθημερινά εκτός Σαββάτου και Κυριακής για: Μαυραναίους, Ζιάκα, Σπήλαιο, Έλατο, Καληράχη, Μέγαρο. Τρεις φορές τη βδομάδα για: Αναβρυτά, Αλατοπέτρα, Πολυνέρι. Το καλοκαίρι για: Περιβόλι, Αβδέλλα, Σμίξη, Σαμαρίνα. Υπάρχουν επίσης ταξί για να διευκολύνουν τις μετακινήσεις σας. 

Στη Σαμαρίνα, με τους πανέμορφους καταρράκτες στο ρέμα της Βάλια Κίρνα, τις δρακολίμνες και το δάσος Κιούριστα με την πηγή της Κυράς

Στο Μέγαρο, για να εξερευνήσετε τα δάση Μπακαρέλλα και Τζιόρκα και το σπήλαιο Κούφια Πέτρα.

Στο Ζιάκο με το αξιόλογο φαράγγι που το στολίζει πανέμορφο τοξωτό γεφύρι.

Στη Δεσκάτη και στην περιοχή Αγία Παρασκευή όπου μέσα σε μία μαγευτική τοποθεσία βρίσκεται ένα εντυπωσιακό σπήλαιο.