Αμύνταιο - Άγιος Παντελεήμονας

Το Αμύνταιο βρίσκεται 41 χλμ. νοτιοανατολικά της Φλώρινας και είναι το δεύτερο, μετά απ’ αυτήν, εμπορικό και αγροτικό κέντρο του νομού. Το Αμύνταιο ονομαζόταν Σόροβιτς μέχρι το 1928, οπότε πήρε την τωρινή του ονομασία, από το όνομα του Μακεδόνα βασιλιά Αμύντα. Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων, τον Οκτώβριο του 1912, έγινε στην περιοχή η πολύνεκρη μάχη του Σόροβιτς.

Αξίζει να οργανώσετε εκδρομές στα κοντινά όμορφα χωριά όπου υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα: Στο χωριό Πέτρες έχουν ανακαλυφθεί ερείπια ελληνιστικής πόλης, που πιστεύεται ότι υπήρξε σε ιδιαίτερη ακμή και ανάπτυξη λόγω της θέσης της, μόλις 2 χλμ. μακριά από τον εμπορικό δρόμο της εποχής, την Εγνατία Οδό.

Στο όμορφο χωριό Ξινό Νερό, που είναι γνωστό για τις πηγές του, θα δοκιμάσετε το νερό, που έχει θεραπευτικές ιδιότητες για τις παθήσεις του στομάχου. Στο γραφικό χωριουδάκι Άγιος Παντελεήμονας (σε απόσταση 6 χλμ.) βρίσκεται οικισμός και τους τάφους της πρώιμης εποχής του Σιδήρου (1100-700 π.Χ.). Επιπλέον, θα απολαύσετε την οργανωμένη παραλία του και θα κολυμπήσετε στα νερά της λίμνης Βεγορίτιδας.

Το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου στο Αμύνταιο πραγματοποιείται μεγάλο εμπορικό πανηγύρι.

ΆΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑΣ

Ο Άγιος Παντελεήμονας είναι ένα από τα ομορφότερα χωριά της Μακεδονίας και βρίσκεται στα όρια του νομού Φλώρινας και Πέλλας 6 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Αμυνταίου. Η παλαιότερη ονομασία του χωριού ήταν Πάτελε ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία για την πρώτη κατοίκηση του. Η αρχαιολογική σκαπάνη το 1897, υπό την επίβλεψη της Ρωσικής αρχαιολογικής σχολής, έφερε στο φως ευρήματα νεολιθικού οικισμού, σε γεωγραφική θέση μεταξύ των λιμνών Πετρών και Βεγορίτιδος, που σήμερα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

Ένας από τους παλαιότερους οικισμούς της περιοχής, διατηρεί αρκετά στοιχεία από τη μεσαιωνική ρυμοτομία, με την ιδιαίτερα πυκνή δόμηση και τους φιδωτούς, στενούς δρόμους. Από τη φάση αυτή του οικισμού, εκτός από τη  πολεοδομική οργάνωση, δε σώζονται παρά μόνο σποραδικές ερειπωμένες κατασκευές.

Ο οικισμός του Αγίου Παντελεήμονα κτισμένος σε προνομιακή θέση , ανάμεσα στις λίμνες Βεγορίτιδα και Πετρών, συνέδεσε σε όλη του την ιστορική πορεία την παραγωγική του δραστηριότητα με το λιμναίο οικοσύστημα. Η βασική αυτή επιλογή για αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ιδιαίτερου αυτού μικροπεριβάλλοντος πιστοποιείται ήδη από τα αρχαιολογικά ευρήματα  της ανασκαφής στη Μεταμόρφωση του Σωτήρα, μερικά χιλιόμετρα βορειοδυτικά του σημερινού χωριού, στη βόρεια όχθη της λίμνης των Πετρών. Σύμφωνα με τις παλαιότερες έρευνες και τα πρώτα συμπεράσματα των αρχαιολόγων που ερευνούν την περιοχή τα τρία τελευταία χρόνια, πρόκειται για έναν οικισμό που χρονολογείται στη Νεολιθική Εποχή.

Βασική παραγωγική δραστηριότητα  για τους κατοίκους του Αγίου Παντελεήμονα εκτός από εκείνες που σχετίζονται με τη  λίμνη, αποτελεί η αμπελοκαλλιέργεια. Τα αμπέλια του χωριού τροφοδοτούν τα οινοποιεία της περιοχής, που παράγουν το περίφημο κρασί Ο.Π.Α.Π. Αμυνταίου.

Η λίμνη και η εύφορη γη έκαναν την περιοχή του Αγίου Παντελεήμονα τόπο ελκυστικό για μόνιμες εγκαταστάσεις, από τη Νεολιθική Εποχή. Τυχαία επιφανειακά ευρήματα που φθάνουν στα χέρια της αρχαιολογικής υπηρεσίας υποδεικνύουν την ύπαρξη και άλλων αρχαιολογικών θέσεων, όπως ο επίπεδος οικισμός στο Ρώσιτσι, από όπου έχουν περισυλλεγεί χονδροειδή όστρακα αποθηκευτικών αγγείων της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού  ή στη Μέτσκινα Ντούπκα, ένα βραχώδη απότομο λόφο 0,5 χλμ. βορειοανατολικά του χωριού, όπου είναι ορατό ένα μικρό τμήμα περιβόλου της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.

Η θέση αυτή ήταν προνομιακή όχι μόνο για τα παραγωγικά της πλεονεκτήματα, αλλά και για τη δυνατότητα που έδινε σε όσους την κατείχαν να ελέγχουν ένα από τα βασικά περάσματα προς την ενδοχώρα των Βαλκανίων. Δεν είναι επομένως περίεργο που στην έξοδο της διάβασης που οδηγεί από την Κέλλη, κοντά στη λίμνη των Πετρών σώζονται λείψανα οχυρού, το οποίο εντασσόταν στο πλαίσιο των αμυντικών έργων των αρχαίων Μακεδόνων Βασιλέων. Το Κάλε αποτελείται από τείχος με διατείχισμα που περιβάλλει  θεμέλια κτισμάτων. Το κάστρο προφανώς επισκευάστηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού και συνέχισε να παίζει σημαντικό ρόλο και στα Βυζαντινά χρόνια. Την περίοδο αυτή κτίστηκε και η τρίκλιτη βασιλική με κτιστές πεσσοτοιχείες,  της οποίας τα ερείπια είναι και σήμερα ορατά. Σύμφωνα με γραπτές πηγές στο οχυρό αυτό δολοφονήθηκε ο γιος του τσάρου Σαμουήλ και διάδοχος του Βουλγαρικού θρόνου Ράντομιρ από τον εξάδελφό του Βλαντισλάβ, κατά τη διάρκεια κυνηγιού στην περιοχή της λίμνης των Πετρών.

Το περιστατικό αυτό δείχνει ότι η περιοχή των λιμνών αποτελούσε από πολύ παλιά χώρο αναψυχής. Η ελκυστικότητα της περιοχής συνιστά και σήμερα δυναμικό πεδίο αναπτυξιακής δραστηριότητας η οποία έχει ήδη δρομολογηθεί, με ενδιαφέροντα θετικά αποτελέσματα, αλλά και σημαντικά περιθώρια βελτίωσης.

Λίμνη Βεγορίτιδα

Η λίμνη Βεγορίτιδα ή Οστρόβου έχει έναν υπερτοπικό χαρακτήρα, καθώς διοικητικά ανήκει στους νομούς Πέλλας και Φλώρινας και στους Δήμους Αμυνταίου, Φιλώτα και Βεγοτίτιδας. Περιβάλλεται από τα βουνά Βέρνου, Βόρας και Βέρμιο και αποτελεί το χαμηλότερο σημείο του συμπλέγματος των λιμνών Ζάζαρης, Χειμαδίτισας και Πετρών, των οποίων δέχεται τα νερά μέσα από σύστημα διωρύγων και σήραγγας.

Μαζί με τις άλλες λίμνες της περιοχής αποτέλεσε σημαντικό παραγωγικό πυρήνα, γύρω από τον οποίο αναπτύχθηκαν οικισμοί από την πρώιμη αρχαιότητα. Αυτό τεκμηριώνεται από τυχαία, επιφανειακά ευρήματα αν και μέχρι στιγμής δεν έχει προωθηθεί συστηματική αρχαιολογική έρευνα. Πέρα από τη στενά παραγωγική της σημασία αποτελούσε και εξακολουθεί να αποτελεί ένα τόπο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους που προσήλκυε έναν σημαντικό αριθμό επισκεπτών, αποκτώντας με τον τρόπο αυτό μια νέα παραγωγική σημασία σε ένα δεύτερο επίπεδο. Οι απόκρημνες όχθες της αποτελούν ιδανικό καταφύγιο για πλήθος άγριων πουλιών, όπως οι ασπροπάπηδες, οι αετογερακίνες, καθώς και για το παγκοσμίως απειλούμενο κιρκινέζι και έχει χαρακτηρισθεί ως Περιοχή Κοινοτικού Ενδιαφέροντος στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000. Η λίμνη αποτελεί ιδανικό ψαρότοπο με συνηθέστερα είδη το γριβάδι, τον κορήγονο, τις τούρνες, τις πλατίκες, τους γουλιανούς και τα τσιρόνια.

Λίμνη των Πετρών

Η λίμνη των Πετρών όπως και η Βεγορίτιδα δε μπορεί να συσχετιστεί μόνο με ένα οικισμό. Η σχετικά ρηχή αυτή λίμνη, μέγιστο βάθος 3,5 μ, βρίσκεται στα Νοτιοδυτικά της λίμνης Βεγορίτιδος, με την οποία συνδέεται μέσω διώρυγας και σήραγγας και καταλαμβάνει έκταση 14 χμ2. Το ευρύτερο οικοσύστημα των λιμνών με τους γειτονικούς ορεινούς όγκους και την αμπελουργική ζώνη, συνθέτει το ιδιαίτερο τοπίο της περιοχής, ενώ έχει χαρακτηρισθεί ως Περιοχή Κοινοτικού Ενδιαφέροντος στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000, λόγω της διαβίωσης περισσότερων από 130 ειδών πουλιών και αρπακτικών με σπανιότερα τη λαγγόνα και τη νανόχηνα. Η ιδιαίτερη σημασία που έχει για την ορνιθοπανίδα η προστασία της μιας από τις τρεις μοναδικές στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποικίες αναπαραγωγής της λαγγόνας και της νανόχηνας, οδήγησε τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ε.Ε να εντάξουν τη λίμνη των Πετρών στο πρόγραμμα LIFE Προστασία της λαγγόνας και της νανόχηνας.

Κρασιά

Το οροπέδιο του Αμυνταίου αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες αμπελουργικές ζώνες της Ελλάδας και η καλλιέργεια του αμπελιού έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Τα ευρήματα της περιοχής και η πατροπαράδοτη λατρεία του Διονύσου και του Αγίου Τρύφωνα στα χριστιανικά χρόνια επιβεβαιώνουν την σχέση αμπελιού και Αμυνταίου.

Ο αμπελώνας του Αμυνταίου αποτελεί την πιο ηπειρωτική ζώνη της Ελλάδας, εκτείνεται σε υψόμετρο 650 μέτρα και περιλαμβάνει 7.500 στρέμματα. Στη περιοχή δεσπόζει η εκλεκτή ποικιλία Ξινόμαυρο η αποκαλούμενη και Ποπόλκα. Το 1972 ο ερυθρός οίνος και ο αφρώδης οίνος Αμυνταίου εντάχθηκαν στους οίνους Ονομασίας Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητας, ενώ από το 1995 στην ίδια ονομασία εντάχθηκε και ο ροζέ οίνος. Απαραίτητη προϋπόθεση τα σταφύλια να προέρχονται από την οριοθετημένη ζώνη ΟΠΑΠ Αμυνταίου και να είναι της ποικιλίας Ξινόμαυρο. Για τους ερυθρούς οίνους ορίζεται απαραίτητα η παλαίωση τους σε δρύινα βαρέλια για ένα τουλάχιστον χρόνο. Ο μοναδικός ροζέ ελληνικός οίνος που ανήκει στην κατηγορία vqprd, στους οποίους υπάγονται οι ελληνικοί οίνοι Ονομασίας Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητας (ΟΠΑΠ), παράγεται στην ακριτική περιοχή του Αμυνταίου. Στους αμπελώνες αυτής της περιοχής καλλιεργείται η εκλεκτή ποικιλία Ξινόμαυρο, η ίδια εκείνη ποικιλία που στους αμπελώνες της Νάουσας, της Γουμένισσας και της Ραψάνης δίνει οίνους της ίδιας κατηγορίας αλλά ερυθρούς.

Ιστορικά

Δεν έχει καταστεί ακριβές πότε κατοικήθηκε για πρώτη φορά η περιοχή. Η αρχαιολογική σκαπάνη επιβεβαιώνει ύπαρξη οικισμού στα βόρεια της λίμνης των Πετρών που ανάγεται στην εποχή του σιδήρου, ενώ στη νοτιοδυτική πλευρά της ίδιας λίμνης και σε λόφο με την επωνυμία Γκρατίστα άνθισε πόλη κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους. Η πόλη ήλεγχε το πέρασμα από τη Λυγκιστίδα στην Εορδαία δηλαδή την δίοδο από την άνω στην κάτω Μακεδονία. Πάντως στα μέσα του 18ου αιώνα δημιουργείται ο πρώτος οργανωμένος οικιστικός πυρήνας του Αμυνταίου, όταν οικογένειες από τις γύρω ορεινές περιοχές κατέβηκαν στην εύφορη κοιλάδα δίπλα στις λίμνες.

Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους ανθεί στην περιοχή πόλη με την επωνυμία Κέλλα χωρίς να έχει προσδιορισθεί η θέση της. Στα τέλη του 18ου αιώνα ο Αλί Πασάς των Ιωαννίνων γίνεται κύριος της περιοχής. Μετά το θάνατο του Τουρκαλβανού περνά στα χέρια ενός υπασπιστή του σουλτάνου και προς το τέλος του 19ου αιώνα γίνεται τσιφλίκι του Ρεούφ πασά. Οι κάτοικοί της περιοχής έλαβαν μέρος στον Μακεδονικό αγώνα και την είδαν να ελευθερώνεται από την προέλαση του Ελληνικού στρατού προς το Μοναστήρι το Νοέμβριο του 1912. Σπουδαίος Μακεδονομάχος από το Αμύνταιο ήταν ο Αλέξανδρος Χατζής. Ο δημογραφικός χάρτης της περιοχής αλλάζει στα τέλη της δεκαετίας του 1910 οπότε οι Τούρκοι κάτοικοι αποχωρούν και αντικαθίστανται από Έλληνες του Πόντου.

Η μοίρα της περιοχής αλλάζει με την έλευση του σιδηροδρόμου. Το 1892 ο σουλτάνος αποφασίζει την επέκταση της σιδηροδρομικής γραμμής Κωνσταντινούπολης - Θεσσαλονίκης μέχρι το Μοναστήρι. Η γαλλική εταιρεία που αναλαμβάνει το έργο χαράσσει την γραμμή να περνά από το Αμύνταιο. Ο σιδηρόδρομος καθιστά την πόλη ως ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά κέντρα της Δυτικής Μακεδονίας. Η άνθηση αυτή κρατά μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα. Απλή περιγραφή