Κοζάνη

Eναλλαγή στα τοπία...

Bουνά, κοιλάδες, παραλίμνιες και παραποτάμιες περιοχές σας περιμένουν να τις ανακαλύψετε και να τις εξερευνήσετε… Tο χθες της παράδοσης με το σήμερα της εξέλιξης σμίγουν αρμονικά σε αυτό το νομό, που επιπλέον φημίζεται για την πλούσια χλωρίδα και πανίδα του. Τα παλιά αρχοντικά και τα καινούργια οικοδομήματα δημιουργούν αντίθεση και στην πόλη της Koζάνης, η κωμόπολη Bελβενδός θα σας εντυπωσιάσει με τα πλατάνια και τις λεύκες της, ενώ στον παραδοσιακό διατηρητέο οικισμό Πεντάλοφο σας περιμένει ο περίφημος βράχος της Γκραντίσκας. 

ΚΟΖΑΝΗ (ΠΟΛΗ)

Απέχει 500 χλμ. από την Αθήνα και 129 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη. Η πρωτεύουσα του νομού είναι μια ζωντανή, σύγχρονη πόλη με έντονες αντιθέσεις. Ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι και στενά σοκάκια, παλιά αρχοντικά και μοντέρνα κτίρια, μεγάλα σύγχρονα καταστήματα και μικρά παραδοσιακά μαγαζιά συνθέτουν την εικόνα της. Κι ανάμεσα σ’όλα αυτά το σήμα κατατεθέν της πόλης η "βόλτα", ο κεντρικός δρόμος με ζωηρή κίνηση χειμώνα – καλοκαίρι. Στους περιπάτους σας στην πόλη θα δείτε τα αρχοντικά του Γρήγορου Βούρκα 1748, του Ευαγγέλου Βαμβακά 1786, και του Βούρκα –Κατσικά 1762, τη μεταβυζαντινή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου η παλαιότερη της Κοζάνης, στο κέντρο πάρκου και το δημοτικό άλσος Κιουρί όπου εκτρέφονται ευγενή θηράματα.

Επισκεφθείτε, επίσης, το μοναστήρι της Ανάληψης όπου θα θαυμάσετε τα υπέροχα υφαντά που φτιάχνουν οι καλόγριες στον αργαλειό και τις εκκλησίες που βρίσκονται στους λόφους και τα υψώματα της πόλης: τον Άγιο Σαράντη, τον Προφήτη Ηλία, τον Άγιο Φανούριο, τους Αγίους Θεοδώρους, την Αγία Κυριακή (Σιώτοπο), τον 'Αγιο Αθανάσιο και τον 'Αγιο Νικάνορα. Για την ιστορία της Κοζάνης θα ενημερωθείτε στα αξιόλογα μουσεία της.

Την πολιτιστική ζωή της πόλης προάγουν η Κινηματογραφική Λέσχη Κοζάνης, το Δημοτικό Ωδείο Κοζάνης (έτος ίδρυσης 1936), η θεατρική ομάδα «Θεατροδρόμιο», οι τοπικές εφημερίδες και οι χορωδίες της. Το καθιερωμένο Kοζανίτικο καρναβάλι διαρκεί από την Πέμπτη της Τυροφάγου μέχρι την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, με μεγάλο γλέντι και παραδοσιακές εκδηλώσεις: το έθιμο των Φανών, σατιρικές θεατρικές εκδηλώσει, το «Στενό της Αμαρτίας» και η παρέλαση του καρνάβαλου, που τον οδηγούν στην κεντρική πλατεία τα εντυπωσιακά άρματα και οι «φανοί».

Αξιοθέατα - Μουσεία

-Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, Μητρόπολη της Κοζάνης, τρίκλιτη, καμαροσκέπαστη βασιλική (1721). Είναι χτισμένη στη θέση παλαιότερου ναού, ιστορημένη από τους Γιαννιώτες αδελφούς Νικόλαο και Θεόδωρο (1730). Στο εσωτερικό της υπάρχει ξυλόγλυπτο τέμπλο εξαιρετικής τέχνης και κεντητός επιτάφιος του Σερβιώτη Γεωργίου Κονταρή (1672). Το 1855 χτίστηκε το επταώροφο κωδωνοστάσιο, σημείο αναφοράς της πόλης.

-Η Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη της Κοζάνης. Η ίδρυσή της χρονολογείται στα μέσα περίπου του 17ου αιώνα και περιέχει χιλιάδες βιβλία, σπάνια χειρόγραφα και κώδικες, πολλά από τα οποία είναι πολύ παλιά και με ανυπολόγιστη αξία. Στο χώρο της Βιβλιοθήκης στεγάζεται και η Αρχαιολογική Συλλογή, με ευρήματα από τα προϊστορικά μέχρι και τα βυζαντινά  χρόνια.

-Το ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο που ιδρύθηκε το 1969 στην Κοζάνη και θεωρείται ως το σημαντικότερο της Ελλάδας. Στεγάζεται σε τετραώροφο κτίριο, με συνολική έκταση εκθετήριων χώρων 1.500 τ.μ.

-Διαθέτει και τμήμα της Φυσικής Ιστορίας, με στοιχεία για την εδαφολογική σύσταση του νομού και ποικιλία ειδών από το φυσικό και ζωικό βασίλειο.

-Το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα στο βουνό Μπουρίνο, σε παραδοσιακό κτίριο.

-Η αρχαία Αιανή, στην κορυφή του λόφου της Μεγάλης Ράχης. Σώζεται οικοδόμημα με δεξαμενή, υπολείμματα οικοδομήματος με στοά που πιθανολογείται ότι ήταν διώροφο, κατασκευασμένο από πέτρινους γωνιόλιθους με δωρική κιονοστοιχία στο ισόγειο και ιωνική στον όροφο, ενώ κάτω από αυτό  βρέθηκαν αψιδωτά θεμέλια προιστορκών κατοικιών του 4ου αι. και ιδιωτικές κατοικίες με αυλές, αποθήκες και μαγειρεία με λίθινους χειρόμυλους στης γωνίες. Σημαντικά ευρήματα αποκαλύφθηκαν και στη νεκρόπολη της Αιανής, όπως βασιλικοί τάφοι του 6ου και 5ου αι. π.Χ., εντυπωσιακά ταφικά  μνημεία σκαλισμένα σε ντόπιο μάρμαρο και πέτρα και πολύτιμα κτερίσματα, που μαρτυρούν το υψηλό οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο της πόλης.

ΑΙΑΝΗ

Κεφαλοχώρι με μεγάλο αρχαιολογικό και παλαιοντολογικό ενδιαφέρον, που  βρίσκεται 21 χλμ. νότια της Κοζάνης. Ανασκαφές στην περιοχή έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα για την ιστορική μελέτη της Άνω Μακεδονίας.

Επισκεφθείτε την αρχαία πόλη στο λόφο της Μεγάλης Ράχης και τη νεκρόπολη των αρχαϊκών κα κλασικών χρόνων, το Αρχαιολογικό Μουσείο, που στεγάζεται στο σχολείο, και την εκκλησία της Παναγίας (10ου-11ου αι.), χτισμένη σύμφωνα με τα αρχιτεκτονικά πρότυπα της Κωνσταντινούπολης. Λίγο έξω από το χωριό βρίσκονται οι εκκλησίες του Αγίου Δημητρίου (με αγιογραφίες του 15ου αιώνα),  του Ταξιάρχη  Μιχαήλ, του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Νέστορος- και οι τρεις σημαντικές αγιογραφίες του 16ου αι.-, ενώ στη θέση Παλαιόκαστρο Καισαρείας τα ερείπια βυζαντινού οχυρού. Πανηγύρι γίνεται το Σάββατο του Λαζάρου, οπότε οι γυναίκες- οι «Λαζαρίνες»-στήνουν χορό στην πλατεία του χωριού φορώντας παραδοσιακές φορεσιές.

ΑΚΡΙΝΗ

Πασίγνωστο χωριό 29 χλμ. βόρεια της Κοζάνης. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σπήλαιο Σκοτεινό (υψόμετρο 1000 μ.), με εντυπωσιακό σταλακτιτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο. Αξίζει επίσης  να επισκεφθείτε τον παλαιοχριστιανικό ναό του 5ου αι., διακοσμημένο με ψηφιδωτά. Τοπικό πανηγύρι γίνεται στο χωριό στη γιορτή της Ανάληψης.

ΒΕΛΒΕΝΤΟ (ή ΒΕΛΒΕΝΔΟΣ)

Όμορφη κωμόπολη, που βρίσκεται 30 χλμ. νοτιοανατολικά της Κοζάνης. Βρίσκεται στην κοιλάδα του Αλιάκμονα, σε μια περιοχή γεμάτη πλατάνια, λεύκες και οπωροφόρα δέντρα. Στην πόλη υπάρχουν βυζαντινά απομεινάρια και πολλά αρχοντικά, που σώζονται από την εποχή της Τουρκοκρατίας οπότε η περιοχή γνώρισε μεγάλη ακμή. Οι τοποθεσίες Βασιλαρά η Ράχη, το Κάστρο της Γρατσάνης και το Παλαιόκαστρο είναι τρεις αρχαιολογικοί τόποι που στοιχειοθετούν τη ζωή στην περιοχή από τη νεολιθική περίοδο.

Επισκεφθείτε τις εκκλησίες του Αγίου Νικολάου (με τοιχογραφίες του 1951) και του Αγίου Μηνά και το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας (18ου αι.) που απ’εχει 8 χλμ.και διαθέτει ξενώνα. Απολαύστε το τοπίο στην τεχνητή λίμνη Πολυφύτου, στην τοποθεσία Σκεπασμένο με  τους καταρράκτες και στα μικρά γραφικά χωριά Αγία Κυριακή, Παλαιογράτσανο, Καταφύγιο και Πολύφυτο, σπαρμένα στις πλαγιές των Πιερίων.

Με μεγάλο γλέντι και παραδοσιακές εκδηλώσεις γιορτάζεται στο Βελβεντό η Αποκριά  

ΒΛΑΣΤΗ

Ορεινό χωριό χτισμένο σε οροπέδιο του Βερμίου βορειοανατολικά της Κοζάνης η ιστορική Κοινότητα Βλάστης του Νομού Κοζάνης είναι κτισμένη από τον 15ο αιώνα στο υψίπεδο (1.240 μ.) του όρους Μουρίκι (υψόμ. 1.700 μ.) και του όρους Άσκιο (χωρίς σκιά - υψόμ. 2.110 μ.), απ' όπου πηγάζει ο παραπόταμος του Αλιάκμονα (Αλς+Άκμων) Μύριχος, το ορθό του οποίου είναι Μύροχος εκ των αρχαιοελληνικών εννοιών "χέω μύρο", όπως και πράγματι συμβαίνει, ως εκ των πολλών φυσικών αρωματικών φυτών της παρθένου και οργιώδους βλάστησης της περιοχής.

Περπατώντας στα δρομάκια του θα θαυμάσετε τα παλιά αρχοντικά και γύρω από το χωριό την υπέροχη φύση, με δασωμένες πλαγιές και κρυστάλλινα τρεχούμενα νερά. Αν βρεθείτε στην Βλάστη τον Ιούλιο, μη χάσετε τις «Γιορτές της Γης», 6ήμερο μεγάλο πανηγύριστο λιβάδι του χωριού. Οι παρευρισκόμενοι έχουν την ευκαιρία  να απολαύσουν τα ντόπια βιολογικά προϊόντα, να ενημερωθούν για διάφορα φυσικά «γιατροσόφια», να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες και σπορ εναλλακτικού χαρακτήρα και να διασκεδάσουν με γνωστούς καλλιτέχνες, ενώ τα παιδιά διασκεδάζουν με Καραγκιόζη, το κυνήγι του θησαυρού κ.ά. Τις  παραδόσεις του χωριού θα γνωρίσετε στα πανηγύρια της Παναγίας (το Δεκαπενταύγουστο) και του Αγίου Παντελεήμονα (στις 27 Ιουλίου) όπου χορεύεται ο τοπικός χορός «τρανός» και στις εκδηλώσεις «Κλαδαριές» - κάτι  αντίστοιχο των «φανών» -,  που γίνονται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς.

Αξίζει να αναφερθεί το υψηλό επίπεδο ανάπτυξης Αγροτουρισμού της Βλάστης, που είναι η ορεινή Νύφη της Δυτικής Μακεδονίας, με τους πολλούς ξενώνες, ταβέρνες και καταστήματα, όλων των εποχών του έτους, τις αναπτυγμένες καλλιέργειες χιλιάδων αρωματικών και θεραπευτικών φυτών, παράλληλα με τα άπειρα φυσικά, τα πολλά αξιοθέατα της περιοχής και τα πολλά μνημεία και ανδριάντες εθνικών και τοπικών ευεργετών, καθώς επίσης και τις συνεχείς αναβιώσεις αρχαιομακεδονικών εθίμων και τρόπων ζωής και υγείας, όπως το έθιμο της "Γουρνοχαράς" (ψητά γουρουνόπουλα, τηγανιές, λουκάνικα και τις περίφημες τσιγαρίδες, που προσφέρονται σε κάθε επισκέπτη, μαζί με τα τοπικά τυριά και κρασιά, κατά το πρώτο δεκαήμερο κάθε Δεκεμβρίου).

ΚΑΤΑΦΥΓΙ

Ορεινό χωριό (υψόμετρο 1400 μ.), που  βρίσκεται 41 χλμ. ανατολικά της Κοζάνης. Θα απολαύσετε τις βόλτες στα γραφικά δρομάκια ου, ανάμεσα στα παραδοσιακής μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής σπίτια. Αξίζει να επισκεφθείτε την εκκλησία του Aγίου Νικολάου (18ου αι.).  

ΝΕΑΠΟΛΗ

Όμορφη κωμόπολη, χτισμένη κοντά στις όχθες του Αλιάκμονα, 46 χλμ. δυτικά της Κοζάνης. Έξω από τον πόλο, σε μια όμορφο τοποθεσία με πλατάνια κοντό στον ποταμό, υπάρχει ειδικά διαμορφωμένος χώρος για χαλάρωση αλλά και άθληση. Αξίζει να επισκεφθείτε το βυζαντινό ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα (1101), στο Δρυόβουνο, και το ναό του Αγίου Γεωργίου. Κάθε καλοκαίρι στη Νεάπολη διοργανώνονται από το Δήμο αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, με θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες κ.λ.π.

ΠΕΝΤΑΛΟΦΟΣ

Παραδοσιακός, διατηρητέος οικισμός, χτισμένος σε πλαγιά της Πίνδου, 86 χλμ. δυτικά της Κοζάνης. Παλαιότερα ονομάζονταν Ζουπάνι και οι κάτοικοί του είναι ξακουστοί  χτίστες.

Στον είσοδο του χωριού μας υποδέχεται τα μνημείο της γυναίκας της Πίνδου. Κάνοντας μια βόλτα στα γραφικά σοκάκια του κάτω μαχαλά βλέπει κανείς να ξεπροβάλλει ο βράχος της Γκραντίσκας όπου βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου. Στο πανηγύρι της Παναγίας, στις 8 Σεπτεμβρίου, γίνεται μεγάλο γλέντι στο χωριό με παραδοσιακούς χορούς και ενδυμασίες.

ΠΕΡΔΙΚΚΑΣ

Βρίσκεται 33 χλμ. βόρεια της Κοζάνης και οφείλει το όνομά στο στρατηγό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Περδίκκα. Το χωριό έγινε ευρύτερα γνωστό το 1977, όταν ο ανθρωπολόγος Άρης Ν. Πουλιανός έφερε στο φως σκελετό προϊστορικού ελέφαντα, ο οποίος φυλάσσεται στο μικρό μουσείο του χωριού.

Αξίζει να επισκεφθείτε τον περιοχή όπου βρέθηκαν οστά προϊστορικών ζώων (μαμούθ και ελεφάντων) και τα ερείπια αρχαίου οικισμού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αθλητικοί αγώνες που γίνονται στη διάρκεια των εκδηλώσεων "Περδίκκεια" στις αρχές Σεπτεμβρίου, ενώ την παράσταση κλέβουν οι επιδείξεις ελεύθερης πτώσης αλεξιπτωτιστών.

ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ

Σημαντικό βιομηχανικό κέντρο του νομού, που βρίσκεται 28 χλμ. βορειοδυτικά της Κοζάνης. Στην Πτολεμαΐδα βρίσκονται τα μεγαλύτερα λιγνιτικά αποθέματα της Ελλάδας και αυτό είναι πολύ σημαντικό για τον οικονομία του νομού Κοζάνης, αφού στο λιγνίτη στηρίζεται ο εξηλεκτρισμός της χώρας τα τελευταία χρόνια.

ΣΕΡΒΙΑ

Είναι χτισμένη δίπλα στο βραχώδη λόφο με τα ερείπια της ομώνυμης μεσαιωνικής πόλης που έλεγχε το πέρασμα από τη Δυτική Μακεδονία στη Θεσσαλία.

Η γέφυρα των Σερβίων είναι σήμερα η μεγαλύτερη της Ελλάδας (1.372 χλμ.) και εξακολουθεί να ελέγχει το πέρασμα προς τη Θεσσαλία. Στην ιστορία των Σερβίων παραπέμπουν σήμερα το βυζαντινό κάστρο (560 μ.Χ.) και οι βυζαντινές εκκλησίες. Ανάμεσά τους η μεγάλη τρίκλιτη βασιλική των Κατηχουμένων, η βασιλική των Αγίων Θεοδώρων, το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και η παλαιά σπηλαιοεκκλησιά του Αγίου Γεωργίου.

Αξίζει να επισκεφθείτε το νεολιθικό οικισμό όπου οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως πέντε αλλεπάλληλες οικοδομικές φάσεις και την ακρόπολη όπου σώζονται ερείπια κτιρίων, στρατώνες, η κατοικία του διοικητή κ.ά. Η περιοχή γύρω από τον οικισμό παρουσιάζει φυσικές ομορφιές που προδιαθέτουν τον επισκέπτη για μικρές εκδρομές και εξερευνήσεις.

Πολύ κοντά στη Σέρβια, η τεχνητή λίμνη Πολυφύτου, κατάλληλη για ψάρεμα, κολύμπι και κωπηλασία,  δημιουργεί ένα ειδυλλιακά τοπίο. Άγρια φυσική ομορφιά απολαμβάνει κανείς στο φαράγγι των Σερβίων με τα ανθρωπόμορφα και ζωόμορφα βράχια όπου τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ένας περιπατητικός διάδρομος που το έχει κάνει βατό για μικρούς και μεγάλους.

ΣΙΑΤΙΣΤΑ

Σιάτιστα... Γραφική κωμόπολη, που βρίσκεται στην πλαγιά του βουνού Βέλια (υψόμετρο πάνω από 900 μ.), 28 χλμ. δυτικά της Κοζάνης. Οι συνοικίες της, Γεράνεια και Χώρα, είναι πολύ όμορφες, με παραδοσιακά σπίτια και παλιά αρχοντικά, κτίσματα κυρίως του Ι8ου αι., πραγματικά καλλιτεχνήματα.

Αξίζει να επισκεφθείτε τις εκκλησίες του 18ου αι., με παλαιότερη αυτή της Αγίας Παρασκευής (1677). Είναι όλες στο ρυθμό βασιλικής, με δρύινα διαζώματα και υποστυλώματα και με υπέροχες τοιχογραφίες. Επίσης, τη Μανούσειο Δημοτική Βιβλιοθήκη, που διαθέτει ανάμεσα στους 22.000 τόμους της χειρόγραφο και βιβλία από το 17ο αι., το Παλαιοντολογικό Μουσείο, το Βοτανικό Μουσείο που λειτουργεί από το 1989 με τη σπάνια και ενδημική χλωρίδα του Βούρινου και το εκθετήριο γουναρικών, στο οποίο συμμετέχουν 80 επιχειρήσεις. Τα αξιοθέατα, όμως, δεν σταματούν στα όρια της πόλης: Στις περιοχές Πελεκάνος και Εράτυρα θα δείτε τα ερείπια δύο φρουρίων προκλασσικής εποχής, ενώ στο δρόμο θα συναντήσετε πολλά γραφικά ξωκλήσια, ανάμεσά τους ξεχωρίζει του Αγίου Γεωργίου, με αξιόλογο τέμπλο. Στο Βούρινο, στο παραδοσιακό καταφύγιο (χτισμένο ανάμεσα στα πεύκα και τα έλατα) θα σας μαγέψει η φύση. 

ΤΣΟΤΙΛΙ

Κωμόπολη με παραδοσιακό χαρακτήρα, που βρίσκεται 55 χλμ. δυτικά της Κοζάνης. Είναι χτισμένη στο κέντρο της κοιλάδας του Άνω Αλιάκμονα, σε υψόμετρο 840 μ., με ανοιχτό ορίζοντα και ωραία θέα. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, το Τσοτίλι υπήρξε οικονομικό και πνευματικό κέντρο της περιοχής και έγινε γνωστό για το γυμνάσιο-οικοτροφείο του, που έγινε εκκεί το 1873 με πρωτοβουλία της Μακεδονικής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας της Κωνσταντινούπολης. Αξίζει να επισκεφθείτε τις εκκλησίες της Αγίας Μαρίνας, της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Παύλου, του Προφήτη Ηλία και του Αγίου Νεκταρίου, την Αρχαιολογική Συλλογή, που στεγάζεται στο σχολείο και το τοξωτό γεφύρι, που κτίστηκε κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας.

Σπορ στη φύση

Πεζοπορία και ορειβασία. Καταφύγια θα βρείτε στο Άσκιο, στη θέση “Τσιμικκάς Βλάστης” (υψόμετρο 1.000 μ.), χωρητικότητας 60 ατόμων και στο Βούρινο, στη θέση "Τσιαμιά" (υψόμετρο 1.360 μ.), χωρητικότητας 100 ατόμων. Κολύμπι, κωπηλασία και ψάρεμα στην τεχνητή λίμνη Πολυφύτου (20 χλμ. από την Κοζάνη).

Τοπικές γεύσεις

Δοκιμάστε "κοζανίτικο", "γιαπράκια" (λαχανοντολμάδες με λάχανο τουρσί), κεφτέδες, μουσακά, ντοματόσουπα στη Σέρβια, φασολάδα στη Σιάτιστα, πράσα σαγανάκι και ξινό τραχανά. Συνοδέψτε το φαγητό σας με λιαστό κρασί ή ρακή από τη Σιάτιστα.     

Τι να αγοράσετε

Λιαστό κρασί και ρακή από τη Σιάτιστα και όσπρια από το Βελβεντό. Στη Σιάτιστα θα βρείτε μοναδικά γουναρικά, ενώ στον Κρόκο ο Συνεταιρισμός Κροκοπαραγωγών παράγει αποκλειστικά για τη χώρα μας τον κρόκο ή σαφράν, που συνδυάζει νοστιμιά και θεραπευτικές ιδιότητες. Από το Βελβενδό αγοράστε γευστικότατα ροδάκινα, μήλα και εξαιρετικά κρασιά από το κτήμα Βογιατζή. Επίσης, νόστιμες μαρμελάδες και γλυκά από φρούτα εποχής χωρίς συντηρητικά, αλλά και είδη χειροτεχνίας από τον πρότυπο Αγροτικό Βιοτεχνικό Συνεταιρισμό Γυναικών Βελβενδού.

Διαδρομές στην Ιστορία

Στην αρχαιότητα η Αιανή ήταν Πρωτεύουσα της Ελίμειας, η οποία μαζί με τα υπόλοιπα ελληνικά βασίλεια αποτελούσε την Άνω Μακεδονία. Σύμφωνα με το μύθο, η πόλη κτίστηκε από τον Αιανό, γιο του Ελύμου και ιδρυτή της Ελίμειας. Στα προϊστορικά χρόνια η Αιανή υπήρξε αξιόλογο κέντρο παραγωγής της λεγόμενης αμαυρόχρωμης κεραμικής, η καταγωγή της οποίας τοποθετείται χρονικά στα 1900-1600 π.Χ. στα πρότυπα της νότιας. Παράλληλα τα μυκηναϊκά ευρήματα στο χώρο υποδηλώνουν την ύπαρξη μυκηναϊκών εγκαταστάσεων στην Άνω Μακεδονία. Η Αιανή μαζί με τη Σέρβια υπήρξαν σημαντικά κέντρα στα βυζαντινά χρόνια. Η συγκρότηση της πόλης, με βάση προφορικές και γραπτές μαρτυρίες, τοποθετείται στα τέλη του 14ου αι. Υπάρχουν όμως και αρχαιολογικά ευρήματα που δείχνουν ότι στο λόφο του Αγίου Ελευθερίου υπήρχε συνοικισμός από την εποχή του Χαλκού.

Η σημερινή Κοζάνη κτίστηκε το 1390 από Ηπειρώτες φυγάδες που ήρθαν από την Κόσδιανη. Αυτό ήταν και το πρώτο όνομα της πόλης, που έγινε αργότερα Κόζιανη για να καταλήξει Κοζάνη. Το 1645 ιδρύθηκε σχολή στην οποία δίδαξε ο λόγιος Ευγένιος Βούλγαρης και το 1668 η Βιβλιοθήκη. Ο Σουλτάνος παραχώρησε εξαιρετικά προνόμια στην πόλη, γεγονός που συνέβαλε στην ανάπτυξή της. Η Κοζάνη έπαιξε σπουδαίο ρόλο στο Μακεδονικό Αγώνα. Η Ελληνοτουρκική σύγκρουση στο Σαραντάπορο οδήγησε στις 11 Οκτωβρίου του 1912 στην απελευθέρωση της πόλης και άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Πώς να φθάσετε

Με αεροπλάνο της Ολυμπιακής, από την Αθήνα, σε μία ώρα για την Κοζάνη. Το αεροδρόμιο απέχει 10 χλμ. από την πόλη. Πληροφ. ΟΑ Αθήνας 210 9666666, ΟΑ Κοζάνης 24610 36462-3, Αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος 210 3530000, Αεροδρόμιο Φίλιππος 24610 26864.

Με λεωφορείο του ΚΤΕΛ σπό την Αθήνα εκτελούνται καθημερινά δρομολόγια για την Κοζάνη (500 χλμ.). Πληροφ. ΚΤΕΛ Αθήνας, τηλ. 210- 5147382 (Κηφισσού 100).

Με λεωφορείο του ΚΤΕΛ από την Θεσσαλονίκη εκτελούνται δρομολόγια για την Κοζάνη (129 χλμ.). Πληροφ. ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης 2310-522488.

Με τρένο από τον Αθήνα εκτελούνται καθημερινά δρομολόγια για την Κοζάνη. Πληροφ: ΟΣΕ Αθήνας 210-5297777

Με τρένο από Θεσσαλονίκη με συχνά δρομολόγια. Πληροφ: ΟΣΕ Θεσσαλονίκης, τηλ. 2310 517517-8, ΟΣΕ Κοζάνης, τηλ. 24610 34563.

Εσωτερική συγκοινωνία

Με λεωφορείο του ΚΤΕΛ θα πάτε στα χωριά του νομού όπως: Σέρβια, Σιάτιστα, Νεάπολη, Τσοτίλι, Πεντάλοφο, Βαθύλακκο, Βελβενδό, Λευκαπογή, Αιανή, Ποντοκώμη, Χαραυγή, Ακρινή, Πτολεμαΐδα, Βλάστη και Προάστιο.

-Στον Πεντάλοφο όπου βρίσκεται ο βράχος της Γκραντίσκας με την εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου.

-Στο φαράγγι των Σερβίων με τα ανθρωπόμορφα και ζωόμορφα βράχια.

-Στη λίμνη Πολυφύτου για κολύμπι, κωπηλασία και ψάρεμα.

-Στην Ακρινή όπου βρίσκεται το σπήλαιο Σκοτεινό, με εντυπωσιακό σταλακτιτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο.